Służebność przesyłu

3 sierpnia 2008 r. weszły w życie przepisy nowelizujące Kodeks Cywilny (ustawa z 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw Dz. U. z 2008 r. nr 116, poz. 731), które wprowadziły nowy rodzaj służebności - służebność przesyłu (art. 305 i następne).

Wcześniej właściciele nieruchomości, przez których grunty przebiegały przewody i stały urządzenia techniczne rozwiązywali to zawierając z odpowiednimi przedsiębiorstwami umowę dzierżawy bądź użytkowania, lub na drodze sądowej dochodzili praw domagając się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości, przedsiębiorstwa broniły się przed zapłatą np. powołując się na zasiedzenie.

Służebność przesyłu polega na tym, że nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia o których mowa w art. 49 §1 k.c. (czyli służące do doprowadzenia lub odprowadzenia płynów, pary, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne, nienależące do części składowych nieruchomości, jeśli wchodzą w skład przedsiębiorstwa), prawem polegającym na tym, że może on korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (art. 3051 k.c.). Służebnością można też objąć już istniejące sieci przesyłowe (rury, słupy, inne urządzenia techniczne).

Jeśli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do właściwego korzystania z urządzeń o których mowa powyżej, przedsiębiorca może żądać ustanowienia takiej służebności za odpowiednim wynagrodzeniem na drodze sądowej. I odwrotnie, jeśli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do właściwego korzystania z urządzeń, właściciel może żądać odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (art. 3052 k.c.). Powinno ono rekompensować utratę możliwości swobodnego korzystania z nieruchomości i czerpania z niej pożytków. Jeśli strony nie byłby w stanie ustalić między sobą kwoty wynagrodzenia, to ustali ją biegły rzeczoznawca majątkowy powołany przez sąd.

Służebność przesyłu dotyczy tylko relacji pomiędzy właścicielem a przedsiębiorstwem, nie ma natomiast zastosowania do przyłączy wykonanych przez osoby fizyczne. Właściciel nieruchomości na potrzeby której ma być przeprowadzone przyłącze przez grunt sąsiada, może się ubiegać o ustanowienie zwykłej służebności gruntowej polegającej na prawie ułożenia przewodów.

Można ustanowić również służebność gruntową polegającą na korzystaniu z istniejących urządzeń. Są one ustanawiane zazwyczaj po zniesieniu współwłasności lub podziale nieruchomości. Zdarza się wówczas, że studnia lub szambo znajdą się na nieruchomości obok. Służebność może również polegać na możliwości umieszczenia okapu dachu w przestrzeni nad działką sąsiednią, lub oparciu ściany budynku o ścianę budynku znajdującego się na działce sąsiedniej.